Back to school: tijd voor een vaccinatiecheck bij adolescenten
De start van het nieuwe schooljaar is een uitstekend moment om ook de vaccinatiestatus van adolescenten op te volgen. Tijdens de adolescentie staan vooral vaccinatie tegen het humaan papillomavirus (HPV) en de herhalingsvaccinatie tegen difterie, tetanus en kinkhoest (dTpa) centraal.
Daarnaast is het belangrijk na te gaan of eerdere basisvaccinaties volledig werden toegediend, in het bijzonder de vaccinatie tegen mazelen, bof en rubella (MBR). De concrete vaccinatiemomenten verschillen echter tussen Vlaanderen en de Fédération Wallonie-Bruxelles.
HPV vaccineren vóór blootstelling
HPV-vaccinatie is aanbevolen voor zowel meisjes als jongens en gebeurt bij voorkeur vóór mogelijke blootstelling aan het virus. Vlaanderen biedt Gardasil 9® gratis aan in het eerste jaar secundair onderwijs, doorgaans rond de leeftijd van 12 jaar. De basisvaccinatie bestaat uit twee doses. In de Fédération Wallonie-Bruxelles wordt HPV-vaccinatie iets later aangeboden: in het tweede jaar secundair onderwijs, op ongeveer 13-14 jaar. Ook daar worden meisjes én jongens gevaccineerd met Gardasil 9®. Het programma voorziet twee doses met een interval van zes maanden.
Binnen de schoolgezondheidszorg kan bovendien in het vierde secundair een inhaalvaccinatie worden aangeboden. De actuele fiche van april 2026 vermeldt een inhaalschema van twee doses tot en met 18 jaar. Een belangrijke nieuwigheid in 2026 is de uitbreiding van de federale terugbetaling van Gardasil 9®. Sinds juni 2026 komt het vaccin ook voor terugbetaling in aanmerking bij jongvolwassenen van 19 tot en met 30 jaar. Voor bepaalde risicogroepen – onder meer personen met hiv en patiënten na een stamcel- of solide-orgaantransplantatie – is onder voorwaarden terugbetaling tot 45 jaar mogelijk. Dat biedt een nieuwe gelegenheid om gemiste HPV-vaccinatie ook na de adolescentie alsnog te bespreken.
dTpa: adolescentenbooster
Ook de booster tegen difterie, tetanus en kinkhoest wordt in beide gemeenschappen aangeboden, maar niet op hetzelfde schoolmoment. In Vlaanderen is sinds 15 januari 2026 wettelijk vastgelegd dat de dTpa-booster wordt aangeboden in het derde jaar secundair onderwijs, rond 14 jaar. In de Fédération Wallonie-Bruxelles gebeurt dit in het vierde jaar secundair onderwijs, doorgaans op 15-16 jaar. Het Waalse programma gebruikt hiervoor één dosis Boostrix®.
Mazelen, controleer of twee doses werden toegediend
De vaccinatiecheck is eveneens ook een gelegenheid om na te gaan of elke adolescent twee geldige doses MBR heeft ontvangen. Dat blijft belangrijk gezien de hoge besmettelijkheid van mazelen en het risico dat vaccinaties uit de kinderjaren werden gemist.
Vlaanderen heeft bovendien zijn schema voor de tweede MBR-dosis gewijzigd. Voor jongere geboortecohorten wordt deze tweede dosis geleidelijk vervroegd naar 24 maanden, terwijl overgangsregelingen gelden voor oudere cohorten. Daardoor is het bij adolescenten belangrijker om naar de individuele vaccinatiehistoriek te kijken dan uitsluitend naar de leeftijd.
Ook de Fédération Wallonie-Bruxelles voorziet systematische controle en inhaalvaccinatie tijdens de schoolloopbaan. Bij adolescenten van 13-14 en 15-16 jaar wordt nagegaan of beide doses aanwezig zijn en kan zo nodig een inhaalvaccinatie worden voorgesteld.
Meningokokken ACWY: aanbeveling en programma lopen niet volledig gelijk
Bij vaccinatie tegen meningokokken van de serogroepen A, C, W en Y (Menveo®) is het belangrijk een onderscheid te maken tussen de wetenschappelijke aanbevelingen en de vaccins die binnen de vaccinatieprogramma’s van de gemeenschappen gratis ter beschikking worden gesteld.
In Vlaanderen maakt het Menveo®-vaccin deel uit van het basisvaccinatieschema, met een dosis op de leeftijd van 13-15 maanden. Het Vlaamse vaccinatieprogramma voorziet momenteel echter geen systematische tweede dosis tijdens de adolescentie. De Hoge Gezondheidsraad (HGR) beveelt daarentegen wel een bijkomende dosis Menveo® aan rond de leeftijd van 15-16 jaar, onder meer met het oog op het behoud van individuele bescherming en de epidemiologische rol van adolescenten.
Ook het vaccinatieschema van de Fédération Wallonie-Bruxelles vermeldt een Menveo®-vaccinatie tijdens de adolescentie. Deze dosis wordt momenteel evenwel niet ten laste genomen binnen het vaccinatieprogramma en moet, op voorschrift, via de apotheek worden aangekocht. Voor adolescenten die de aanbevolen dosis niet op 15- tot 16-jarige leeftijd ontvingen, wordt een inhaalvaccinatie tot de leeftijd van 19 jaar aanbevolen.
Een vaccin kan wetenschappelijk aanbevolen zijn zonder dat het noodzakelijk deel uitmaakt van het gratis vaccinatieaanbod van de betrokken gemeenschap.
Bekijk volledige vaccinstatus
Deze verschillen illustreren dat een vaccin wetenschappelijk aanbevolen kan zijn zonder dat het noodzakelijk deel uitmaakt van het gratis vaccinatieaanbod van de betrokken gemeenschap. Bij de beoordeling van de vaccinatiestatus van adolescenten moet daarom niet alleen worden nagegaan welke vaccins binnen het regionale programma werden aangeboden, maar ook welke vaccinaties volgens de wetenschappelijke aanbevelingen aangewezen zijn.
De adolescentie vormt een belangrijk tweede moment om de vaccinatiestatus systematisch te evalueren en eventuele hiaten in het vaccinatieschema te identificeren en aan te vullen. Daarbij verdienen vooral vaccinatie tegen HPV, difterie-tetanus-pertussis (dTpa) en mazelen-bof-rubella (MBR) bijzondere aandacht. Afhankelijk van de individuele vaccinatiehistoriek, leeftijd en aanwezige risicofactoren kan ook inhaalvaccinatie tegen hepatitis B en meningokokken van de serogroepen A, C, W en Y (Menveo®) aangewezen zijn.
De verruimde terugbetaling van HPV-vaccinatie creëert bovendien bijkomende mogelijkheden om jongeren die de vaccinatie via het schoolprogramma niet of onvolledig hebben ontvangen, alsnog te vaccineren. Vanaf 2026 is het daarom ook bij jongvolwassenen relevant om de HPV-vaccinatiestatus actief na te gaan. Een gerichte vraag naar eerdere HPV-vaccinatie kan eventuele hiaten aan het licht brengen en vormt een laagdrempelig aanknopingspunt om de indicatie en mogelijkheden voor inhaalvaccinatie te bespreken.